Σχολικές γιορτές: από την ιστορική μνήμη στον δημοκρατικό πολιτισμό
Οι σχολικές γιορτές για τις ιστορικές επετείους προσφέρουν την ευκαιρία να γνωρίσουν οι μαθητές και οι μαθήτριες σημαντικά γεγονότα του παρελθόντος. Μπορούν, παράλληλα, να ανοίξουν έναν διάλογο για αξίες που αφορούν τη ζωή στο σχολείο και στην κοινωνία σήμερα, την ελευθερία, την ευθύνη, την αλληλεγγύη, τον σεβασμό στη διαφορετική άποψη και τη συμμετοχή στα κοινά. Μια επέτειος, όπως η 28η Οκτωβρίου, μπορεί να γίνει αφετηρία για ερωτήματα που συνδέουν την ιστορία με το παρόν. Τι σημαίνει να υπερασπίζεται κανείς την ελευθερία; Πώς παίρνουμε αποφάσεις που αφορούν μια ομάδα ή μια κοινότητα; Πώς συμβάλλουμε σε μια κοινότητα όπου όλοι έχουν θέση και όλοι έχουν κοινές αξίες; Ποια είναι η σημασία να των αξιών που πράγουν τα ανθρώπινα δικαιώματα;
Πώς μπορούν οι σχολικές γιορτές να καλλιεργήσουν ουσιαστική συμμετοχή και δημοκρατικό διάλογο;
Μια σχολική γιορτή αποκτά μεγαλύτερη παιδαγωγική αξία όταν οι μαθητές και οι μαθήτριες συμμετέχουν ουσιαστικά σε όλα τα στάδιά της. Μπορούν να επιλέξουν πτυχές του θέματος που θέλουν να διερευνήσουν, να αναζητήσουν και να αξιολογήσουν πηγές, να ανταλλάξουν ιδέες και να συνδιαμορφώσουν την παρουσίαση. Έτσι, δεν περιορίζονται στην αποστήθιση ενός κειμένου ή στην εκτέλεση ενός έτοιμου προγράμματος, αλλά συμβάλλουν ενεργά στη δημιουργία του. Η συμμετοχή αποκτά ακόμη μεγαλύτερο νόημα όταν συνδυάζεται με τη βιωματική μάθηση. Μέσα από την έρευνα, τη συνεργασία, τη δημιουργική έκφραση και τον αναστοχασμό, οι μαθητές και μαθήτριες συνδέουν τη γνώση με τις εμπειρίες και τα ερωτήματα της ζωής τους. Η επέτειος γίνεται έτσι αφορμή να προσεγγίσουν έννοιες όπως η ελευθερία, η ευθύνη και η αλληλεγγύη, όχι μόνο ως ιστορικές ή θεωρητικές αναφορές, αλλά και ως ζητήματα που αφορούν τη ζωή στην τάξη και στην κοινότητα.
Η συνήθης αντίδραση των εκπαιδευτικών είναι ότι δεν υπάρχει χρόνος για αυτά, αλλά μπορούμε να σκεφτούμε να συνδυάσουμε με ένα μάθημα τη γιορτή της επετείου και τον σχεδιασμό της ως project υπηρετώντας την ύλη παράλληλα. Μάλιστα μπορεί να την αναλάβει ένα τμήμα ή μία τάξη και να λειτουργήσει στο πλαίσιο του ΠΣ, Θα μπορούσε να ανατεθεί σε έναν όμιλο όλη η προετοιμασία και να εργαστούν σε μία σειρά 2-3 συναντήσεων για την παραγωγή. Σημασία έχει να σκεφτούμε την παιδαγωγική και εκπαιδευτική αξία του εγχειρήματος.
Η διαπολιτισμική διάσταση των σχολικών γιορτών
Η προσέγγιση μιας ιστορικής επετείου μπορεί επίσης να προσφέρει χώρο για να αναδειχθούν διαφορετικές πολιτισμικές και ιστορικές εμπειρίες. Οι μαθητές και μαθήτιες μπορούν να γνωρίσουν πώς έχουν βιώσει διαφορετικές κοινωνίες αντίστοιχα γεγονότα και να συζητήσουν ομοιότητες και διαφορές, με προσοχή στο ιστορικό πλαίσιο κάθε περίπτωσης. Η σύγκριση αυτή δεν εξισώνει διαφορετικά γεγονότα, βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν ότι η ιστορία προσεγγίζεται μέσα από πολλές οπτικές και εμπειρίες. Όταν οι εμπειρίες και οι φωνές όλων των μαθητών και μαθητριών γίνονται σεβαστές, η σχολική γιορτή μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος συμπερίληψης και αμοιβαίας κατανόησης. Κάθε παιδί έχει τη δυνατότητα να συμμετέχει, να εκφράζεται και να αισθάνεται ότι ανήκει στη σχολική κοινότητα.
Πώς υποστηρίζει την εκπαιδευτική πράξη η επιμόρφωση;
Για να συμμετέχουν ουσιαστικά οι μαθητές και μαθήτριεςσε μια σχολική γιορτή, χρειάζεται παιδαγωγικός σχεδιασμός, δηλαδή δραστηριότητες που τους κινητοποιούν, χώρος για διάλογο και συνεργασία, αλλά και τρόποι ώστε κάθε παιδί να μπορεί να συνεισφέρει. Διαφορετικές πλευρές αυτού του σχεδιασμού κυρίως όσον αφορά τη φιλοσοφία τους, την παιδαγωγική προσέγγιση και τη μεθοδολογία του αναδεικνύονται στα επιμορφωτικά προγράμματα του Learn Inn ΕΚΠΑ.
Το πρόγραμμα «Εκπαίδευση και Δημοκρατικός Πολιτισμός στην Πράξη» εστιάζει σε μεθόδους και δραστηριότητες που ενισχύουν τη συμμετοχή και τον διάλογο στο σχολείο. Το «Βιωματική Μάθηση και Σχεδιασμός Διδασκαλίας» εξετάζει πώς οργανώνονται μαθησιακές εμπειρίες στις οποίες οι μαθητές και μαθήτριες μαθαίνουν μέσα από τη διερεύνηση, τη δράση και τον αναστοχασμό. Παράλληλα, το πρόγραμμα «Διαπολιτισμική Εκπαίδευση, Επικοινωνία και Διδακτική της Ελληνικής ως Δεύτερης Γλώσσας» συνδέεται με την αναγνώριση της πολιτισμικής και γλωσσικής ποικιλότητας και τη δημιουργία περιβαλλόντων στα οποία όλοι οι μαθητές και μαθήτριες μπορούν να συμμετέχουν. Το «Εκπαίδευση στην Αποτελεσματική Διαχείριση και Εμψύχωση Ομάδων» εστιάζει στη δυναμική της ομάδας, στην επικοινωνία και στη συνεργασία.
Οι προσεγγίσεις αυτές μπορούν να εμπνεύσουν τον σχεδιασμό σχολικών δράσεων στις οποίες οι μαθητές και μαθήτριες δεν παρακολουθούν απλώς, αλλά ερευνούν, συζητούν, δημιουργούν και συνεργάζονται. Έτσι, η σχολική γιορτή μπορεί να γίνει μια κοινή εμπειρία μάθησης, με χώρο για τις ιδέες και τη συμβολή όλων.
Από την επέτειο στην καθημερινή σχολική ζωή
Ο δημοκρατικός πολιτισμός καλλιεργείται στις καθημερινές σχέσεις της τάξης, στον τρόπο που οργανώνεται η συζήτηση, στον χώρο που δίνεται σε κάθε μαθητή και μαθήτρια, στον σεβασμό της διαφωνίας και στις ευκαιρίες για συνεργασία. Οι σχολικές γιορτές μπορούν να κάνουν αυτές τις αξίες ορατές και να προσφέρουν αφορμές για να τις συζητήσουμε και να τις εφαρμόσουμε στην πράξη.