Λέγεται συχνά ότι η ρομποτική «μπήκε στα σχολεία». Στην πράξη, αυτό που μπήκε είναι κάποια κουτιά με αισθητήρες και μικροελεγκτές, που πολλές φορές μένουν στο ντουλάπι του εργαστηρίου γιατί κανείς δεν έχει τον χρόνο, ή τη σιγουριά, να τα αξιοποιήσει διδακτικά. Η απόσταση ανάμεσα στο «έχουμε εξοπλισμό» και στο «κάνουμε μάθημα με εξοπλισμό» είναι ακριβώς το κενό που καλείται να καλύψει η επιμόρφωση στην εκπαιδευτική ρομποτική.
Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι εννοούμε όταν μιλάμε για εκπαιδευτική ρομποτική και επιστημολογία STEAM, γιατί η υπολογιστική σκέψη δεν αφορά μόνο τους πληροφορικούς, και πώς είναι δομημένο το νέο πρόγραμμα του Learn Inn ΕΚΠΑ, «Η εκπαιδευτική ρομποτική με δραστηριότητες της επιστημολογίας STEAM», που ξεκινά στις 24 Οκτωβρίου 2026.
Τι είναι η εκπαιδευτική ρομποτική (και τι δεν είναι);
Η εκπαιδευτική ρομποτική δεν είναι μάθημα κατασκευής ρομπότ. Είναι μια διδακτική προσέγγιση, στην οποία ο μαθητής σχεδιάζει, προγραμματίζει και δοκιμάζει μια φυσική διάταξη προκειμένου να λύσει ένα πρόβλημα. Το ρομπότ, ο αισθητήρας ή ο μικροελεγκτής είναι το μέσο· ο στόχος είναι η κατανόηση εννοιών από τη φυσική, τα μαθηματικά, την τεχνολογία, ακόμη και τις τέχνες ή τη γλώσσα.
Αυτό έχει μια σημαντική συνέπεια για τον εκπαιδευτικό: δεν χρειάζεται να είναι μηχανικός για να διδάξει με ρομποτική. Χρειάζεται να ξέρει πώς να μετατρέψει μια διδακτική ενότητα σε πρόβλημα που αξίζει να λυθεί, και πώς να καθοδηγήσει την ομάδα των μαθητών όσο εκείνη πειραματίζεται, αποτυγχάνει και ξαναδοκιμάζει. Ο κύκλος αυτός (σχεδιασμός, υλοποίηση, έλεγχος, αναθεώρηση) είναι ό,τι πιο κοντινό στην πραγματική επιστημονική εργασία μπορεί να ζήσει ένας μαθητής μέσα σε μια σχολική αίθουσα.
Γιατί «επιστημολογία STEAM» και όχι απλώς STEM;
Το ακρωνύμιο STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics) χρησιμοποιείται τόσο πολύ που έχει σχεδόν χάσει το περιεχόμενό του. Η λέξη «επιστημολογία» δίπλα του, όμως, δεν είναι διακοσμητική. Δηλώνει ότι δεν πρόκειται για μια λίστα μαθημάτων που διδάσκονται παράλληλα, αλλά για έναν συγκεκριμένο τρόπο να παράγεται και να ελέγχεται η γνώση: με διεπιστημονική προσέγγιση, με εγκάρσιες έννοιες (μοτίβα, αιτίες και αποτελέσματα, συστήματα, κλίμακα) που διατρέχουν τα γνωστικά αντικείμενα, και με προβλήματα που δεν έχουν μία «σωστή» απάντηση στο τέλος του βιβλίου.
Το A των τεχνών έχει εδώ ουσιαστικό ρόλο. Η ανάλυση ενός έργου τέχνης με όρους συμμετρίας, αναλογίας ή κίνησης, ή ο σχεδιασμός ενός ψηφιακού τεχνουργήματος με οπτικό προγραμματισμό, είναι δραστηριότητες που φέρνουν στο STEAM μαθητές, και εκπαιδευτικούς, που διαφορετικά θα έμεναν απ’ έξω. Δεν είναι τυχαίο ότι το πρόγραμμα αφιερώνει ολόκληρη ενότητα 30 ωρών στη σχέση STEAM και τεχνών.
Η υπολογιστική σκέψη ως εγκάρσια δεξιότητα
Αν υπάρχει μία έννοια που ενώνει όλες τις ενότητες του προγράμματος, είναι η υπολογιστική σκέψη. Πρόκειται για την ικανότητα να αναλύεις ένα πρόβλημα σε μικρότερα μέρη, να αναγνωρίζεις μοτίβα, να αφαιρείς τις λεπτομέρειες που δεν χρειάζονται και να διατυπώνεις μια διαδικασία επίλυσης που μπορεί να εκτελεστεί βήμα-βήμα.
Ακούγεται σαν προγραμματισμός, αλλά δεν περιορίζεται εκεί. Ένας φιλόλογος που διδάσκει τη δομή ενός επιχειρήματος, ένας ιστορικός που ζητά από τους μαθητές να εντοπίσουν επαναλαμβανόμενα σχήματα σε γεγονότα, ένας δάσκαλος που οργανώνει τα βήματα μιας πειραματικής διαδικασίας, όλοι καλλιεργούν υπολογιστική σκέψη. Το πρόγραμμα το αναγνωρίζει ρητά: η ενότητα της υπολογιστικής σκέψης καλύπτει εφαρμογές τόσο στις θετικές όσο και στις ανθρωπιστικές επιστήμες, και ένας από τους δηλωμένους στόχους της είναι η βελτίωση της αυτο-αποτελεσματικότητας του ίδιου του εκπαιδευτικού απέναντι στην επίλυση προβλημάτων.
Πώς είναι δομημένο το πρόγραμμα;
Το πρόγραμμα διαρκεί 8 μήνες, αντιστοιχεί σε 400 ώρες και αποδίδει 16 ECTS. Είναι εξ ολοκλήρου ασύγχρονο, στην πλατφόρμα eclass, με αξιολόγηση μέσω κουίζ πολλαπλής επιλογής και ερωτήσεων σωστού-λάθους στο τέλος κάθε ενότητας. Με άλλα λόγια, ο επιμορφούμενος μελετά στον δικό του ρυθμό, χωρίς υποχρεωτικές διαδικτυακές συναντήσεις.
Οι δέκα ενότητες χτίζουν σταδιακά:
Οι τρεις πρώτες (Επιστημολογία STEAM, Υπολογιστική Σκέψη, Εκπαιδευτική Ρομποτική) θέτουν το θεωρητικό και μεθοδολογικό πλαίσιο. Η τέταρτη ανοίγει τη συζήτηση προς τις τέχνες. Από την πέμπτη και μετά, το πρόγραμμα γίνεται καθαρά εργαστηριακό: Arduino (40 ώρες), micro:bit (40 ώρες), οπτικές γλώσσες προγραμματισμού με πλακίδια (40 ώρες), και στη συνέχεια τρεις μεγάλες ενότητες εφαρμογών των 60 ωρών η καθεμία, όπου Arduino και micro:bit συνδυάζονται με το Tinkercad και τα Codeblocks για τον σχεδιασμό διατάξεων αυτοματισμού και μαθησιακών αντικειμένων.
Η λογική είναι ότι στο τέλος ο εκπαιδευτικός δεν θα έχει απλώς «μάθει Arduino», αλλά θα μπορεί να σχεδιάσει ένα διδακτικό σενάριο διερευνητικής μάθησης, με ένα ρομποτικό ή ψηφιακό μαθησιακό αντικείμενο που έφτιαξε ο ίδιος, για μια συγκεκριμένη έννοια του αναλυτικού προγράμματος.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η επιλογή του Tinkercad δεν είναι τυχαία: επιτρέπει την προσομοίωση κυκλωμάτων Arduino και micro:bit στον browser, ώστε να μη χρειάζεται φυσικός εξοπλισμός για την εξάσκηση. Είναι ένα από τα σημεία που κάνουν το πρόγραμμα ρεαλιστικό για εκπαιδευτικούς που δεν έχουν πρόσβαση σε εργαστήριο.
Σε ποιους απευθύνεται;
Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε για εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων, στελέχη εκπαίδευσης, εκπαιδευτές μη τυπικής εκπαίδευσης, επιμορφωτές και φοιτητές. Στην πράξη, μπορούμε να διακρίνουμε τρία προφίλ:
Ο εκπαιδευτικός πληροφορικής ή θετικών επιστημών που έχει ήδη επαφή με τον προγραμματισμό και θέλει ένα συστηματικό παιδαγωγικό πλαίσιο για να τον εντάξει διαθεματικά. Ο δάσκαλος ή ο εκπαιδευτικός ανθρωπιστικών μαθημάτων που δεν έχει τεχνικό υπόβαθρο, αλλά θέλει να μπορεί να συνεργαστεί σε projects STEAM ή να αναλάβει έναν όμιλο ρομποτικής. Και ο αναπληρωτής ή υποψήφιος εκπαιδευτικός, για τον οποίο η μοριοδότηση είναι ο άμεσος λόγος εγγραφής, αλλά που αναζητά ταυτόχρονα κάτι που θα του χρησιμεύσει όταν βρεθεί σε τάξη.
Μοριοδότηση
Πρόκειται για μοριοδοτούμενο πρόγραμμα με τη μέγιστη μοριοδότηση των δύο (2) μορίων για τους πίνακες κατάταξης διορισμού και αναπληρωτών γενικής εκπαίδευσης και ειδικής αγωγής (Ν. 4589/2019, Ν. 4823/2021). Αποδίδει ένα (1) μόριο στην επιλογή στελεχών εκπαίδευσης, διευθυντών και υποδιευθυντών, μοριοδοτείται στην επιλογή Εκπαιδευτών Επαγγελματικής Κατάρτισης (0,25 μόρια ανά 100 ώρες) και σε προκηρύξεις ΑΣΕΠ, καθώς και στην κατάταξη υποψηφίων Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού στους κλάδους ΠΕ21, ΠΕ22, ΠΕ23, ΠΕ25, ΠΕ28, ΠΕ29, ΠΕ30 και ΠΕ31.
Με την ολοκλήρωση, ο επιμορφούμενος λαμβάνει Πιστοποιητικό Επιμόρφωσης από το Κ.Ε.ΔΙ.ΒΙ.Μ. του ΕΚΠΑ και συμπλήρωμα Europass με 16 ECTS.
Δίδακτρα και μειώσεις
Τα δίδακτρα ξεκινούν από 408€ (από 480€), με δυνατότητα πληρωμής σε 8 μηνιαίες δόσεις των 51€ ή εφάπαξ με επιπλέον έκπτωση 10%. Προβλέπεται μείωση 25% για άνεργους, φοιτητές, πολύτεκνους, αναπληρωτές εκπαιδευτικούς, μόνιμους εκπαιδευτικούς και δημοσίους υπαλλήλους, μεταξύ άλλων κατηγοριών, και μείωση 40% για αποφοίτους του ΚΕΔΙΒΙΜ ΕΚΠΑ ή για ταυτόχρονη εγγραφή σε δύο προγράμματα. Οι πλήρεις κατηγορίες αναγράφονται στη σελίδα του προγράμματος.
Συχνές ερωτήσεις
Χρειάζομαι γνώσεις προγραμματισμού για να παρακολουθήσω; Όχι. Οι ενότητες προγραμματισμού ξεκινούν από τα βασικά και αξιοποιούν οπτικές γλώσσες με πλακίδια, που δεν προϋποθέτουν εμπειρία σε κώδικα.
Χρειάζεται να αγοράσω Arduino ή micro:bit; Όχι απαραίτητα. Η εξάσκηση μπορεί να γίνει στο Tinkercad, που προσομοιώνει και τις δύο πλατφόρμες στον browser. Ο φυσικός εξοπλισμός είναι χρήσιμος, αλλά όχι προϋπόθεση.
Υπάρχουν υποχρεωτικές συναντήσεις; Όχι. Το πρόγραμμα είναι 100% ασύγχρονο.
Μπορώ να το συνδυάσω με άλλο πρόγραμμα; Ναι, και μάλιστα η ταυτόχρονη εγγραφή σε δύο προγράμματα δίνει μείωση 40%. Συγγενές θεματικά είναι το πρόγραμμα Τεχνητή Νοημοσύνη στην Εκπαίδευση.