Μπορούμε να «σχεδιάσουμε» το DNA των παιδιών μας; Έχουμε το δικαίωμα να αποφασίζουμε πότε και πώς θα τελειώσει η ζωή μας; Η τεχνολογία τρέχει πιο γρήγορα από τον ηθικό μας προβληματισμό, και τα βιοηθικά διλήμματα δεν είναι πια θεωρητικά: είναι ερωτήματα που βγαίνουν μέσα από τις εφαρμογές της τεχνολογίας στην καθημερινότητά μας και αφορούν όλους μας διότι οι απαντήσεις σε αυτά αναδιαμορφώνουν τον πολιτισμό μας. Πρόκειται για ζητήματα κομβικά τόσο για τη γενική εκπαίδευση (υποψηφίους ιατρικών και βιοτεχνολογικών κατευθύνσεων) όσο και για τη θρησκευτική παιδεία.
Είμαστε έτοιμοι να σκεφτούμε αλλιώς;
Υπάρχει τρόπος να συναντηθεί η αιχμή της τεχνολογίας με τα αιώνια υπαρξιακά ερωτήματα; Για να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό πρέπει να ερευνήσουμε εάν η Βιοηθική και η Θεολογία δεν είναι «ξένοι» μεταξύ τους, αλλά επιστημονικοί εταίροι που συμμετέχουν σε ένα ζωντανό, δημιουργικό διάλογο, με κέντρο τον άνθρωπο ο οποίος, είτε θρησκεύει είτε όχι, μπορεί να αντιμετωπίσει οριακά ηθικά διλήμματα. Στα διλήμματα αυτά συγκλίνουν τόσο οι δύσκολες αποφάσεις που πρέπει να λάβουμε, όσο και η ψυχολογική τους επένδυση, δηλαδή τα αισθήματα της ενοχής, της καταλλαγής, της συγχώρησης και της λύτρωσης. Αυτή η σύγκλιση προσδίδει κατ’ ουσίαν το ουσιαστικό ανθρωπολογικό βάθος των προκλήσεων αλλά και των αποφάσεών μας, είτε αυτές αφορούν στη βιοϊατρική τεχνολογία είτε σε διαχρονικά βιοηθικά ζητήματα.
Για όσους, λοιπόν, δεν αρκούνται σε επιφανειακές απαντήσεις, το ΚΕ.ΔΙ.ΒΙ.Μ. σχεδίασε το πρόγραμμα «Συνάντηση Θεολογίας και Βιοηθικής στον σύγχρονο Πολιτισμό». Είναι μια ευκαιρία να εμβαθύνουμε σε έναν κρίσιμο διεπιστημονικό διάλογο και να διαπιστώσουμε πώς η Θεολογία καταθέτει τη δική της φωνή δίπλα στις θετικές και τις κοινωνικές επιστήμες.
Οι τρεις μεγάλες συζητήσεις
Το πρόγραμμα προσφέρει μια σφαιρική εισαγωγή στις βιοηθικές θεωρίες και προσεγγίζει με ανοιχτό μυαλό τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα της εποχής μας.
Στην αρχή της ζωής. Πώς επαναπροσδιορίζεται η ανθρώπινη υπόσταση μέσα από την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Πού βρίσκουν τα όριά τους οι βλαστοκυτταρικές έρευνες και η γενετική τεχνολογία; Είναι ο άνθρωπος «συν-δημιουργός» ή επιχειρεί επικίνδυνα να υποκαταστήσει τη φύση;
Στο τέλος της ζωής. Πού ακριβώς βρίσκεται η λεπτή γραμμή ανάμεσα στη θεραπευτική φροντίδα και την τεχνητή παράταση της επιθανάτιας αγωνίας; Είναι η ευθανασία πράξη οίκτου, δικαίωμα στην αυτοδιάθεση ή μια διολίσθηση στον τρόπο που η κοινωνία εκτιμά την ανθρώπινη ζωή;
Στη συντήρηση της ζωής και στον ζωικό κόσμο. Ποια είναι η εγγενής αξία των ζώων; Και τι φανερώνει για την αντίληψή μας για τον άνθρωπο ο τρόπος που φερόμαστε στο περιβάλλον και στα άλλα έμβια όντα;
Από τη θεωρία στη δράση
Εδώ ακριβώς βάζουμε μια άνω τελεία! Στόχος του μαθήματος είναι να βοηθήσει όσες κα όσους το επιλέξουν να αποκτήσουν κριτική σκέψη και τεκμηριωμένα επιχειρήματα. Οι εγκυκλοπαιδικές γνώσεις χρειάζονται αλλά δεν επαρκούν! Οραματιστήκαμε ένα μάθημα που θα ερευνά τα θεμέλια της σύγχρονης ανθρωπολογίας με σκοπό να αναδείξει τον ρόλο της Θεολογίας στην καρδιά του δημόσιου διαλόγου. Ας μην ξεχνούμε ότι μέσα στο εργαστήριο η θεωρία γίνεται πράξη: θέματα όπως η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, τα βλαστοκύτταρα, οι μεταμοσχεύσεις, η γενετική μηχανική CRISPR/Cas9, οι κλινικές δοκιμές, η ευθανασία, η ψυχιατρική ηθική, η ανακουφιστική φροντίδα και οι γενετικές εξετάσεις επανακαθορίζουν τη σύγχρονη βιοπολιτική κα τη φυσιογνωμία της κοινωνίας.
Όταν οι κλασικές και σύγχρονες θεωρίες ηθικής διαλεχθούν με τη θεολογία, τότε ερωτήματα, όπως: ταύτιση, αλληλοπεριχώρηση ή δημιουργική διαφοροποίηση επανανοηματοδοτούνται στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες, εφόσον ο ανοικτός διάλογος για τις ηθικές αξίες δεν είναι πολυτέλεια, είναι προϋπόθεση για κοινές αποφάσεις. Το θρησκευτικό γεγονός, πάλι, αυτόνομα αλλά και σε γόνιμη αλληλεπίδραση με την κοσμική ηθική, μπορεί να διαμορφώνει νέες οπτικές για τη ζωή. Μέσα από διορθόδοξες και διαχριστιανικές προσεγγίσεις, η Θεολογία προσφέρει μια σύγχρονη, ανθρωποκεντρική πρόταση. Η Βιοηθική γίνεται έτσι το πεδίο όπου η επιστήμη συναντά την ευθύνη, την ελπίδα και τον απόλυτο σεβασμό στο ανθρώπινο πρόσωπο για μια πιο δίκαιη και βαθιά ανθρώπινη κοινωνία.
Καθ. Κωνσταντίνος Κορναράκης